تلگرام ، فیلترینگ و سیلاب ایران



حدود یک سال پیش تلگرام درایران فیلترشد (البته دلیل این تصمیم ، موضوع این مقاله نیست) . همان زمان از مردم خواسته شد که تلگرام را ترک کنند و ازمسنجرهای فیلتر نشده ومخصوصا مسنجرهای داخلی استفاده کنند . قبلا برای چند اپلیکیشن دیگرمثل فیس بوک ، این اتفاق افتاده بود و به تدریج اکثر ایرانیان از این اپلیکیشن های فیلتر شده ، خارج شده بودند . ولی مطابق گزارش اخیر خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ( ایرنا ) مردم با وجود فیلترینگ ، یا اصلا از تلگرام خارج نشدند و یا حداکثر پس ازچند ماه به تلگرام بازگشته اند .


واضح است که دور زدن فیلترینگ برای اینترنت کم سرعت ایران ، باعث کاهش بیشتر سرعت اینترنت ومعمولا قطع و وصل شدن ارتباط می شود . ولی با این حال مردم حتی درمناطق سیل زده ، مشکلات دور زدن فیلترینگ را تحمل می کنند و بیشترین عکس ، خبر و فیلم از سیل ، توسط خود مردم در تلگرام منتشرمی شود . عجیب تراینکه تعدادی ازمقام های عالی رتبه دولتی وهمچنین بعضی نهادهای حکومتی مثل تلویزیون و خبرگزاری های رسمی ، فعالیت خود را درتلگرام فیلترشده ، از سرگرفته اند و درکانال های تلگرامی خود اخبار سیل و ...... را اطلاع رسانی می کنند .





یک مرکز نظرسنجی غیردولتی درایران ، موسوم به ایسپا (افکارسنجی دانشجویان ایران) نیز با ارائه تازه‌ ترین داده‌هایش اعلام کرد قبل از فیلترینگ حدود ۶۰ درصد از مردم ایران از تلگرام استفاده می‌کردند که شش ماه پس از فیلترینگ این رقم به ۴۷ درصد رسید ، ولی دوباره افزایش یافت و حالا پس از یکسال بازهم ۵۶ درصد از مردم ایران از تلگرام استفاده می کنند .


مطابق همین آمار درحال حاضر، حدود سی درصد مردم ایران ازاینستاگرام استفاده می کنند و این عدد برای واتس آپ ۲۵ درصد و برای مسنجر سروش (که یک مسنجر لوکال است) فقط دو درصد است . توجه داشته باشید اینستاگرام ، واتس آپ و سروش ، فیلتر نشده اند و مشکلات دور زدن فیلترینگ را هم ندارند ولی همچنان کاربر بسیار کمتری از تلگرام دارند .





یک سال پیش تلگرام در روسیه هم فیلترشد و کاربران روسی هم مجبورشدند فیلترینگ تلگرام را دوربزنند . به نظر می رسد روش های دور زدن فیلترینگ روس ها و ایرانیان مشابه است . اخیرا Telegram Analytics اعلام کرد که در سال ۲۰۱۹ از ۶۷۰۰۰ کاربر روس راجع به روش دور زدن فیلترینگ تلگرام ( استفاده از فیلترشکن ، وی پی ان و .... ) پرسیده است و نتایج این تحقیق را ارائه کرده است .





در ادامه دلایل محبوبیت تلگرام را بررسی می کنیم و به نوع ارتباط افراد در تلگرام می پردازیم . به هرحال فراموش نکنیم که یک شبکه اجتماعی خاص همراه مسنجر بر روی پلتفرم تلگرام شکل گرفته است و اساسی ترین موضوع برای یک شبکه اجتماعی ، نوع ارتباط افراد درشبکه است که ریشه مشکلات شبکه ها هم می تواند باشد . بحث راجع به ارتباط افراد در شبکه های اجتماعی دقیقا مثل ارتباط افراد درجوامع واقعی با اهمیت است و تجربه تلگرام می تواند برای همه مفید باشد .



چرا ایرانیان پس از فیلترینگ ، هنوز از تلگرام استفاده می کنند ؟



تلگرام پس از فیلترینگ دیگر نمی تواند در زمینه سرعت و استفاده آسان ، با رقبای فیلتر نشده خود مثل واتس آپ رقابت کند . مسلما دور زدن فیلترینگ تاثیر منفی روی سرعت و استفاده آسان از یک اپلیکیشن دارد . همچنین گاهی ابزارهای دور زدن فیلترینگ ، امنیت اپلیکیشن را هم کاهش می دهند . حتی اخیرا انواع نسخه های غیر رسمی تلگرام با عنوان ضد فیلترینگ تبلیغ می شوند که متاسفانه هنگام دانلود ، اختیارات زیادی ازگوشی کاربران کسب می کنند . تا حدی که پس از دانلود و بدون آگاهی کاربران ، تبلیغاتی را از طریق گوشی کاربران به گروه های مختلف تلگرامی ارسال می کنند! البته شاید با گوشی کاربران کارهای دیگری هم انجام دهند که کاربران بی اطلاع هستند . پس دلایل محبوبیت تلگرام پس از فیلترینگ نمی تواند ، سرعت ، سهولت و یا امنیت باشد .


به نظر ما دلایل محبوبیت تلگرام می تواند در سه بخش تعریف شود ؛ بخش اول این است که درتلگرام علاوه برامکان ایجاد گروه ، امکان ایجاد کانال های عمومی نیز وجود دارد . امکان استفاده از ربات های مبتنی برهوش مصنوعی ، نسخه های دسکتاب و آنلاین تلگرام ، ویژگی های دیگر تلگرام هستند . همه این ویژگی ها باعث شده اند که ایرانیان درکنارمسنجر تلگرام ، یک شبکه اجتماعی قوی ایجاد کنند . پس جایگزین تلگرام منطقا نمی تواند یک مسنجر ساده باشد بلکه شرط اول این است که جایگزین تلگرام باید تلفیقی از مسنجر و یک شبکه اجتماعی مورد نظر مردم باشد . البته ما قبلا ماهیت و مفهوم شبکه اجتماعی تلگرام را در مقاله دیگری بررسی کردیم و حتی درآن مقاله از ضرورت دسترسی موتورهای جستجو به محتویات کانال های عمومی تلگرام هم نوشتیم . لینک زیر شما را به مقاله مذکور می رساند :







بخش دوم مربوط به اینرسی کاربران است . به هرحال استفاده از تلگرام چند سال مستقیم وغیر مستقیم در تلویزیون رسمی ایران و ..... تبلیغ شده و کاربردهای مختلف آن برای مردم تشریح گردیده است . تقریبا تمام اقشار جامعه با آن آشنا شده اند و درگوشی های خود تلگرام را دانلود کرده اند . حالا اگر کسی بخواهد اپلیکیشن دیگری را انتخاب کند ، دیگر این کار یک تصمیم فردی نخواهد بود ، زیرا ممکن است بقیه نظر او را نداشته باشند و ارتباطات او قطع شود . به عبارت دیگر اپلیکیشن جدید باید از نظر اکثریت افراد جامعه بهتراز تلگرام فیلترشده باشد تا این تغییر صورت بگیرد . البته عملا تا امروز این اتفاق نیفتاده است .





بخش سوم مربوط به سوابق دیجیتال کاربران تلگرام است . ازابتدا پروفایل کاربران تلگرام براساس الگوی یک مسنجرساده طراحی و تنظیم شده است . در پروفایل کاربران معمولا غیر از یک یا چند عکس ، هیچ اطلاعات دیگری از کاربر وجود ندارد . سن ، وضعیت تحصیل و ازدواج ، علایق ، کانال ها و گروه هایی که درتلگرام عضو شده است ، هیچکدام مشخص نیست . افراد بدون اینکه شماره تلفن آنها مشخص باشد ، می توانند درکانال های مختلف حضور پیدا کنند و درگروه های متفاوت ، ابراز عقیده و ابراز احساسات نمایند . حتی می توانند درگروه های مختلف ، پیام های متضاد منتشر کنند . مثلا پیام های خود را براساس عقاید مرسوم درهر یک از گروه ها تنظیم نمایند و نگران تطابق نظرات و احساسات متضاد خود نباشند . زیرا هریک از پیام ها فقط درهمان گروهی که نوشته می شود ، ثبت می گردد و حتی مشخص نیست هر کس در چه گروه هایی عضواست .


به عبارت دیگر مردم در تلگرام به راحتی می توانند عقاید سیاسی ، اجتماعی و اخلاقی خود را ازعده ای پنهان نمایند و با مدیریت سوابق دیجیتال ، به نوعی ازخودشان محافظت کنند . ضمنا فراموش نکنیم که تلگرام به عنوان یک مسنجر درقسمت تاریک اینترنت طراحی شده است و با اینکه حالا علاوه بر مسنجر، یک شبکه اجتماعی گسترده است ، ولی هنوز موتورهای جستجو به هیچ قسمتی از پلتفرم تلگرام دسترسی ندارند و به این ترتیب کاربران برای پنهان کاری حتی نگران اطلاعات ذخیره شده درموتورهای جستجو هم نیستند .


اخلاقی بودن و یا اخلاقی نبودن این نوع پنهان کاری ، موضوع مقاله ما نیست . اما به هرحال یک قابلیت خاص و احتمالا منحصربه فرد برای تلگرام بوجود آمده که شاید یک برنامه ریزی عمدی هم نباشد ولی درمحبوبیت تلگرام کاملا موثراست . باید توجه داشت که افراد متخصص شاید بتوانند سوابق دیجیتال خود را درشبکه های اجتماعی دیگرهم ، پنهان و یا مدیریت کنند . اما برای اکثر مردم این کار سختی است که تلگرام این کار سخت را آسان کرده است .


طراحی صحیح شبکه های اجتماعی آینده مانند تنظیم قوانین اساسی جوامع واقعی ، بسیارمهم است و می بایست براساس همه تجربیات امروزانجام شود . مسلما تجربه تلگرام هم به عنوان نوعی از شبکه های اجتماعی ، حاوی نکات مثبت و منفی زیادی است که باید مورد توجه قرارگیرد . درهمین جا مقاله را پایان می دهیم و منتظر نظرات شما هستیم .